ياد و نام شهيد صدوقي امروز حتي براي كودكان كوچه و خيابان يزد نيز آشناست و از اين‌روست كه 11 تير، از سال‌ها پيش يادآور تلخ‌ترين خاطرات براي مردم استان يزد است.

آن هنگام كه صداي مردي برزگ از تبار صدق و راستي در مسجد ملااسماعيل يزد طنين انداز شد و خطبه‌هاي نمازجمعه با صلابت در دل و جان مردم مي‌نشست، هيچ‌ كس تصور نمي‌كرد اين نوا آخرين نواي مرد بزرگ خدا باشد كه اين‌گونه مردم را به تقوي و برادري دعوت مي‌كند.

در حال و هواي ملتهب شهر و در خيابان‌هاي تفتيده شهر يزد، آن هنگام خورشيد تيغ گرماي خود را بر صورت كوير تشنه مي‌كشيد، محراب مسجد ملااسماعيل نيز حال و هواي ديگري داشت، انگار كه مي‌دانست خون شهيدي مجاهد، قرار است به او اعتباري تاريخي دهد.

محراب آن روز مي‌دانست بزرگمردي كه با زبان روزه در آن به ركوع و سجود و نيايش مشغول است، با ملكوتيان وعده ملاقات دارد و قرار است سر بر آستان دوست نهاده و پيكر خونين خود را كه از جفاي نفاق به اين حال درآمده بر زانوي علي(ع) نهد و شكايت اين قوم منافق را نزد او ببرد.

آيت‌الله شهيد محمد صدوقي، چهارمين شهيدي است كه پس از انقلاب اسلامي در محراب نماز و در حالي كه آخرين نماز جمعه را در كنار مردم ديار خود ادا كرد، مورد سوء قصد منافقان كوردل قرار گرفت و در ميان صدها چشم مشتاق و حيرت زده مردم يزد در خون غلتيد و مظلومانه به شهادت رسيد.

* زندگي آيت‌الله شهيد محمد صدوقي

محمد صدوقي در شهر يزد به دنيا آمد. در دوران كودكي پدر و مادر خود را از دست داد و تحت سرپرستي پسرعمويش، ميرزا محمد كرمانشاهي قرار گرفت.

محمد صدوقي در 13 سالگي تحصيلات علوم ديني را در مدرسه عبدالرحيم خان آغاز كرد. در 1308 به منظور ادامه تحصيل به اصفهان رفت، اما پس از يك سال به قم عزيمت كرد و دروس سطح و خارج فقه را در محضر آيات عظام فرا گرفت و به درجه اجتهاد رسيد.

آيت‌‌الله محمد صدوقي در حوزه علميه قم همزمان با تحصيل به تدريس لمعه، رسائل، مكاسب و كفايه پرداخت و مورد توجه حضرت امام خميني (ره) بود به نحوي كه رسيدگي به برخي امور مالي به وي واگذار شد.

وي در سوم بهمن 1330 به دعوت بزرگان و مردم يزد و به دستور آيت‌الله بروجردي و توصيه حضرت امام‌ خميني (ره) به يزد عزيمت كرد و به تدريس، بازسازي مدارس علميه، برگزاري مجالس وعظ و خطابه، ترويج دين و حل مشكلات اقتصادي مردم پرداخت و مرجعيت امور ديني مردم يزد را برعهده گرفت.

فعاليت‌هاي سياسي اين شهيد بزرگوار عليه حكومت پهلوي از سال 1341 با ارسال تلگرافي به شاه و مقابله با تصويب لايحه انجمن‌هاي ولايتي و ايالتي آغاز شد و تا پيروزي انقلاب ادامه يافت.

آيت‌‌الله محمد صدوقي رهبري حركت‌هاي انقلابي مردم يزد را به عهده داشت و اطلاعيه‌‌ها و سخنراني‌هاي روشنگرانه‌‌اش در مسجد روضه محمديه سبب افزايش آگاهي سياسي و حضور جدي مردم در صحنه‌‌هاي مبارزه بود.

وي پس از پيروزي انقلاب اسلامي از سوي امام خميني(ره) به امامت جمعه يزد منصوب شد. همچنين براي تدوين قانون اساسي با انتخاب مردم به عضويت مجلس خبرگان اول درآمد. اين شهيد بزرگوار همواره در كمك به جبهه‌‌ها و انجام امور خيريه و خدمات اجتماعي پيشتاز بود.

از خدمات اجتماعي ايشان مي‌‌توان به تعمير و بناي 18 مسجد، احداث و مرمت 19 مدرسه علميه در استان‌هاي يزد، خراسان و فارس، تاسيس چند بيمارستان، درمانگاه، سازمان خيريه و صندوق قرض‌‌الحسنه اشاره كرد.

از آيت‌الله محمد صدوقي فقط يك كتاب با عنوان «گفتار يكي از دانشجويان با آقاي دكتر ميمندي نژاد» و با اسم مستعار در سال 1333 توسط نشر گلبهار (يزد) منتشر شده است.

آيت‌الله محمد صدوقي بارها از سوي منافقان مورد سوء قصد قرار گرفت و سرانجام در 11 تير ماه 1361 مطابق با دهم ماه مبارك رمضان سال 1402 قمري، پس از اداي نماز جمعه به شهادت رسيد.

حضرت امام خميني(ره) در پيام تسليتي او را دوست عزيز و قديمي خود خواندند و فرمودند؛ «اسلام خدمتگرازي متعهد، ايران فقيهي فداكار و استان يزد سرپرستي دانشمند را از دست داد».

پس از شهيد صدوقي سخن‌ها و مصاحبه‌هاي بسياري در مورد او و خصوصيات اخلاقي، رفتاري و ... او شد اما واقعيت آن است كه كمتر نوشته‌ و خاطره‌اي توانسته اصل مطلب را در مورد اين شهيد راه حق ادا كند و امروز بيش از هر زمان ديگر لزوم معرفي چهره‌هاي بزرگ و انديشمندي همچون شهيد صدوقي در جامعه احساس مي‌شود.

دكتر مهدي ملك‌ثابت، عضو هيئت علمي دانشگاه يزد از جمله افرادي كه مطالب و يادداشت‌هاي بسياري در مورد آيت‌الله صدوقي نوشته است.

وي درباره شهيد صدوقي اظهار داشت: شهيد صدوقي از پيروان مكتب شمع بود و از شاهدان بزم سوختن و ذوب شدن، او مي‌خواست بسوزد تا روشنگر باشد. سختي‌ها را به جان مي‌خريد تا تن‌ها از اسارت فقر رهايي يابند.

ملك‌ثابت خاطرنشان كرد: صدوقي طلبكارانه در اجتماع راه نمي‌رفت بلكه تلاش مي‌كرد تا گرهي را از زندگي خود و هم‌نوعانش باز كند.

وي افزود: ايشان در امور عمران و آبادي و بسط و توسعه فرهنگي چنان همت والايي داشت كه حتي مراكز علمي و مدارسي در كوهستان‌هاي صعب‌العبور ساخته‌اند كه باعث تعجب بينندگان است و مدارس علميه شهيد صدوقي در ده‌بالا و طزرجان يزد، نمونه‌اي از اين خدمات است.

ملك‌ثابت همچنين در تشريح روحيات شهيد صدوقي بيان داشت: شهيد صدوقي روحيه‌اي ناآرام و پرخروش داشت و از سستي و آسوده‌طلبي متنفر بود. او براي تلاش، خدمت و مبارزه آفريده شده بود و در مبارزه با مظاهر فساد و تمدن غرب، كشف حجاب، تبديل تاريخ شمسي به تاريخ شاهنشاهي و در بسياري از وقايع سياسي و اجتماعي آن روز به ميدان مي‌آمد، اطلاعيه مي‌داد و فرياد مي‌زد.

وي ادامه داد: آيت‌الله صدوقي، روحاني مجاهد، مبارز و نستوهي بود كه در تمام عرصه‌هاي مبارزاتي، فرهنگي،‌ عقيدتي و سياسي انقلاب اسلامي ايران حضور داشت و در جاي جاي حركت انقلابي ايران اسلامي دوشادوش رهبر و استاد خود، حضرت امام خميني (ره) گام برمي‌داشت.

ملك‌ثابت خاطرنشان كرد: كليدواژه‌هاي مقاومت در قول و فعل شهيد صدوقي خداباوري، خودباوري، مقابله با سلطه خارجي، تيزبيني و آينده‌نگري، ملازمت دين و سياست، ارتباط با مردم و ... بود و همين شاخصه‌ها بود كه از او مجاهدي نستوه و رهشناسي انديشمند ساخته بود.

به هر ترتيب آنچه كه امروز از شهيد صدوقي در اذهان مردم باقي مانده است، اين است كه آيت‌الله صدوقي خدمتگزاري راستين در دوره مصائب و مشكلات مردم بود و در تمام اتفاقات اعم از طبيعي و تهاجم حكومت طاغوت در كمك و دفاع از مردم پيش‌قدم بود.

آيت‌الله صدوقي به حق از نوادر روزگار بود و هرآنچه در مورد ايشان قلم‌فرسايي شود، باز هم حق مطلب ادا نخواهد شد.